Tháng 01/2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử tài chính toàn cầu khi giai đoạn "thờ ơ lành mạnh" đối với sự suy yếu của đồng Yên Nhật chính thức khép lại. Thị trường ngoại hối vừa trải qua những biến động mang tính kiến tạo, chuyển dịch từ mô hình can thiệp đơn phương, phản ứng sang một chiến lược phối hợp và phủ đầu đầy quyết liệt giữa Tokyo và Washington.
Tâm điểm của sự thay đổi này diễn ra vào ngày 23/01/2026, khi đồng Yên ghi nhận mức tăng giá mạnh nhất trong vòng sáu tháng. Sau khi chạm ngưỡng kháng cự tâm lý 160.00, tỷ giá USD/JPY đã đảo chiều ngoạn mục, rơi thẳng xuống dưới vùng 156.00.
Đây không chỉ là hệ quả của các lực lượng kỹ thuật mà là kết quả trực tiếp từ một tín hiệu hiếm hoi: Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (NY Fed) thực hiện "kiểm tra tỷ giá" ngay trong phiên giao dịch thị trường Mỹ.
Việc Mỹ trực tiếp tham gia hỏi giá các ngân hàng thương mại được giới tài chính giải mã là bước chuẩn bị cho một cuộc can thiệp phối hợp, vốn có hiệu quả cao gấp hàng chục lần so với khi Nhật Bản hành động đơn độc.
Và nó cũng không phải là một động thái ngẫu nhiên, mà nằm trong chuỗi một loạt các biện pháp can thiệp leo thang đã được tính toán một cách chặt chẽ. Đầu tiên và nhẹ nhàng nhất chính là phương án can thiệp bằng lời nói, hay còn gọi là Jawboning.
Ở mức độ này, các quan chức sẽ bắt đầu bằng những cụm từ như "theo dõi sát sao" hoặc "biến động nhanh là không mong muốn" để bắn tín hiệu cho thị trường. Nếu tỷ giá tiếp tục leo thang vượt các ngưỡng nhạy cảm như 158.00, mức độ ngôn ngữ sẽ được đẩy lên thành "quan ngại nghiêm trọng", nhấn mạnh rằng biến động đang "một chiều" và "không phản ánh đúng các yếu tố cơ bản" của nền kinh tế.
Khi những lời cảnh báo không còn hiệu quả, các nhà chức trách sẽ chuyển sang phương án thực hiện Rate Check, tức là kiểm tra tỷ giá. Đây được coi là phát súng cảnh báo cuối cùng trước khi hành động thực tế diễn ra. Đó chính là sự kiện ngày 23/01/2026. Hành động này xác nhận rằng rủi ro không còn bó hẹp ở Tokyo mà đã lan sang cả Washington, khiến phe bán khống đồng Yên phải đối mặt với hỏa lực tổng hợp của cả hai cường quốc.
Phương án quyết liệt nhất là can thiệp thực tế trên thị trường giao ngay, nơi Bộ Tài chính chỉ đạo Ngân hàng Trung ương dùng dự trữ ngoại hối để mua trực tiếp đồng nội tệ. Đặc điểm của phương án này là sự sụt giảm giá đột ngột của tỷ giá chỉ trong vài phút mà không cần bất kỳ tin tức vĩ mô nào hỗ trợ.
Cuối cùng, một kịch bản mang tính thay đổi cấu trúc toàn cầu chính là can thiệp phối hợp đa phương, hay còn gọi là “Hiệp định Mar-a-Lago”, phiên bản hiện đại của Hiệp định Plaza năm 1985. Giả thuyết này cho rằng Mỹ và Nhật Bản có thể đang tiến tới một thỏa thuận song phương nhằm tái cân bằng thương mại thông qua điều chỉnh tỷ giá và các công cụ thuế quan. Trong phương án này, Mỹ có thể sử dụng Quỹ Bình ổn Ngoại hối để cùng bán USD với Nhật Bản, tạo ra hiệu quả tác động gấp 20 đến 50 lần so với việc Nhật Bản hành động đơn phương.
Nếu điều này trở thành sự thật, các nhà đầu tư sẽ không còn có thể chỉ dựa vào sự chênh lệch lãi suất giữa hai nước để bán khống đồng Yên, bởi họ giờ đây phải đối đầu với sức mạnh hỏa lực tổng hợp từ cả Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.
Bối cảnh chính trị tại cả hai quốc gia là động lực then chốt thúc đẩy sự phối hợp này. Tại Nhật Bản, Thủ tướng Sanae Takaichi đang đối mặt với áp lực nặng nề từ cuộc bầu cử Hạ viện sắp diễn ra vào ngày 08/02/2026. Dù theo đuổi học thuyết kinh tế nới lỏng "Takaichinomics", bà buộc phải kiềm chế lạm phát nhập khẩu do đồng Yên yếu để bảo vệ mức độ ủng hộ chính trị.
Trong khi đó, tại Mỹ, sự trở lại của chính quyền Trump cùng Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã tạo ra một tư duy kinh tế mới. Ông Bessent công khai chỉ trích đồng USD quá mạnh gây tổn hại cho sản xuất nội địa và bày tỏ sự lo ngại về việc đồng Yên mất giá không phù hợp với các yếu tố cơ bản.
Những diễn biến trên thị trường ngoại hối đã ngay lập tức lan tỏa tới các lớp tài sản khác, gây ra sự hỗn loạn trên thị trường nợ. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã vọt lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, phản ánh nỗi lo ngại về lạm phát và áp lực từ các gói chi tiêu tài khóa khổng lồ của chính phủ.
Đồng thời, giá vàng thế giới cũng đã phá vỡ kỷ lục mọi thời đại khi vượt mốc 5,000 USD/ounce trong phiên sáng 26/01/2026. Kim loại quý này đang hưởng lợi kép từ sự suy yếu của đồng USD và nhu cầu trú ẩn an toàn trước những bất ổn sâu sắc của hệ thống tiền tệ hiện hành.
Nhìn về tương lai, giới phân tích đưa ra các kịch bản khác nhau cho sáu tháng đầu năm 2026, trong đó kịch bản khả thi nhất là sự ổn định dần của cặp tỷ giá USD/JPY trong vùng 148-155 nhờ các tín hiệu phối hợp liên tục.
Tuy nhiên, thị trường vẫn cần hết sức cảnh giác với rủi ro khủng hoảng thanh khoản nếu các động thái đầu cơ tiếp tục thách thức giới chức trách. Trong bối cảnh "luật chơi" đã thay đổi, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư nên giảm thiểu vị thế bán khống đồng Yên, theo dõi chặt chẽ lợi suất trái phiếu và đa dạng hóa danh mục với vàng để phòng vệ hiệu quả trước những biến động địa chính trị khó lường.